GRH Posterunek Policji Państwowej w Oświęcimiu - KPP w Oświęcimiu

GRH Posterunek Policji Państwowej w Oświęcimiu

Tradycje Policji Państwowej w Oświęcimiu sięgają 1920 roku. Wtedy powstał pierwszy w tym mieście komisariat, który znajdował się w oświęcimskim Ratuszu. Dzisiaj mieszkańcy i turyści dzięki wspaniałej ekspozycji  Muzeum Zamek i Ratusz Oświęcmiu, w mogą zapoznać się z ciekawą historią Oświęcimia, a dzięki przedstawicielom Grupy Rekonstrukcji Historycznej Posterunek Policji Państwowej w Oświęcimiu, mogą  zobaczyć jak wyglądali policjanci z okresu XX - lecia Międzywojennego,  spacerujący uliczkami oświęcimskiej Starówki.

Zdjęcie przedstawia odznakę okrągłą  w kolorze miedzianym z numerami 882 i napisem GHR Posterunek Policji Państwowej w Oświęcimiu Osoby, które chciałyby wstąpić do grupy rekonstrukcyjnej Posterunek Policji Państwowej w Oświęcimiu, mogą się konatktować z Marcinem Grabeckim pod numerem telefonu: 601 984 617, e-mail: mgrabecki@op.pl  lub z Krzysztofem Teper pod numerem telefonu:  512 453 372.

 

Policja Państwowa w Oświęcimiu

Na mocy ustawy Sejmu II Rzeczypospolitej z 24 lipca 1919 r. została powołana Policja Państwowa (PP). Prawnie stanowiła organ wykonawczy władz państwowych i samorządowych mający na celu ochronę bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego.  Początkowo PP została zorganizowana na obszarze 6 okręgów: warszawskiego, łódzkiego, kieleckiego, lubelskiego, białostockiego i miasta stołecznego Warszawy. Na terenie byłego zaboru austriackiego ustawa o Policji Państwowej zaczęła obowiązywać z dniem 1 grudnia 1919 r. zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym Ministra Spraw Wojskowych i Ministra Spraw Wewnętrznych w przedmiocie wcielenia żandarmerii krajowej i policji wojskowej na obszarze byłej Galicji do Policji Państwowej. W związku z tym utworzono urząd „Komendanta Policji Państwowej dla byłej Galicji”, który w zakresie służby bezpieczeństwa i czynności wykonawczych władz państwowych podlegał Generalnemu Delegatowi Rządu dla byłej Galicji, natomiast w sprawach organizacyjnych, administracyjnych i wyszkolenia był podporządkowany Komendantowi Głównemu PP. Pierwszym komendantem Policji Państwowej dla byłej Galicji został podpułkownik Wiktor Sas-Hoszowski.  

Obszar Galicji podzielono na trzy okręgi policyjne z siedzibami we Lwowie, Przemyślu i Krakowie. Terytorium okręgu krakowskiego objęło swym zasięgiem 26 powiatów, w tym powiat oświęcimski. Powołanie komend powiatowych PP w mniejszych miastach odbyło się w wyniku przekształcenia powiatowych dowództw żandarmerii.

Do 1921 r. Komendzie Powiatowej PP w Oświęcimiu podlegał komisariat graniczny, dziewięć posterunków i ekspozytura śledcza (od 1 listopada 1920 r.). Na stanowisko komendanta powiatowego został mianowany komisarz Józef Drozdowski. W wyniku przyłączenia województwa śląskiego do Polski doszło do zlikwidowania komisariatu granicznego i utworzenia nowego posterunku na dworcu kolejowym. Posterunki były zlokalizowane w następujących miejscowościach: Oświęcim (7 gmin),  Oświęcim II (stacja kolejowa), Zabrzeg (3 gminy: Brzezinka, Babice, Broszkowice), Oświęcim III (obóz barakowy i 2 gminy), Brzeszcze (6 gmin), Grojec (5 gmin), Przeciszów (4 gminy) Zator (9 gmin), Spytkowice (5 gmin), Ryczów (4 gminy). W wyniku nowej reorganizacji, w maju 1926 r. utworzono dziewięć posterunków PP: Oświęcim miasto, Oświęcim dworzec, Brzezinka, Monowice, Brzeszcze, Grojec, Przeciszów, Zator i Spytkowice. 

Według policyjnych wykazów statystycznych do częstych przestępstw należały kradzieże, zarówno drobne, jak i poważne z włamaniem. W „Przeglądzie Codziennym” z 1936 r. można znaleźć informację o napadzie na przemysłowca oświęcimskiego Józefa Schönkera, którego uzbrojeni w rewolwer napastnicy zmusili do wydania zawartości kasy ogniotrwałej w sumie 10 tys. zł. Bandyci: Karol Płachta i Urban Warchał zostali ujęci, postawieni przed Sądem Okręgowym w Wadowicach i skazani na 10 i 5 lat więzienia. Przyczyniło się to do zlikwidowania groźnej szajki bandyckiej, która grasowała po mieście.

Muzeum Zamek w Oświęcimiu posiada w swoich zbiorach dokumenty i legitymacje podróży wydane przez Graniczny Komisariat Policji Państwowej w Oświęcimiu w okresie od 11 czerwca do 9 listopada 1920 r. Pisma te zostały wystawione na nazwiska: przodownika Franciszka Piskozuba (11.06.1920), starszego posterunkowego Jana Czubaty (14.06.1920 r.), starszego posterunkowego Antoniego Hamera (5.07.1920 r.), pomocnika sekretarza Jana Czuszkiewicza (15.07.1920 r.), prowadzącego posterunek Ludwika Wronki (20.07.1920 r.), podkomisarza Stanisława Litaka (17.08.1920 r.; 20.08.1920 r.; 16.10.1920 r.),  prowadzącego posterunek Alojzego Bocheńskiego (20.07.1920 r.), prowadzącego posterunek Antoniego Babraja (20.08.1920 r.; 9.11.1920 r.), prowadzącego posterunek Wojciecha Oprzatki (3.09.1920 r.),  starszego posterunkowego Adama Sosia (7.09.1920 r.), prowadzącego posterunek Stanisława Krakowskiego (12.09.1920 r.; 9.11.1920 r.).  

Przed wybuchem II Wojny Światowej korpus Policji Państwowej Rzeczpospolitej Polskiej liczył około 30 tys. funkcjonariuszy. W czasie kampanii wrześniowej zginęło prawie 2 tys. policjantów. Około 12 tys. funkcjonariuszy trafiło do sowieckiej niewoli, w tym część przedwojennych policjantów z Oświęcimia. Niektórzy z nich zginęli wiosną 1940 r. Ich groby znajdują się na Polskim Cmentarzu Wojennym w Miednoje, największej na świecie policyjnej nekropolii. W 2000 r., w 60. rocznicę mordu NKWD na polskich jeńcach wojennych, w kościele parafialnym pw. Wniebowzięcia NMP w Oświęcimiu umieszczono tablicę z nazwiskami poległych związanych z miastem. W czasie wojny, w 1940 r. zginął również wywieziony do KL Mauthausen Franciszek Suchanek, komendant Posterunku Policji Państwowej w Oświęcimiu. Jego prochy sprowadzone przez żonę Helenę spoczęły na oświęcimskim cmentarzu parafialnym.

7 października 1944 r. dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego władze komunistyczne powołały Milicję Obywatelską (MO). Do zakresu działań MO należało zapewnienia bezpieczeństwa publicznego, walka z przestępczością oraz „…wykonywanie zleceń władz administracyjnych, sądów i prokuratury w zakresie prawem przewidzianym”. Formacja ta funkcjonowała do 1990 r.  

Po wyzwoleniu Oświęcimia struktury Milicji Obywatelskiej i Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (UBP)  pod nadzorem radzieckiej komendantury tworzyli działacze Polskiej Partii Robotniczej. W lutym 1945 r. został zorganizowany posterunek gminny MO w Oświęcimiu przy ul. Jagiellońskiej  41. Na stanowisko komendanta mianowano Władysława Jęczalika. Jego zastępcami byli Stanisław Herkel i Henryk Minol. W 1946 r. utworzono w mieście Ochotniczą Rezerwę Milicji Obywatelskiej, która w sierpniu br. liczyła 26 osób. Pierwszym komendantem posterunku  UBP w Oświęcimiu był Władysław Mrawik. Siedziba Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Oświęcimiu mieściła się w budynku XIX – wiecznego ratusza przy Rynku Głównym 2, w willi z 1935 r. na ul. Jagiełły 27 oraz przy ul. Plebańskiej 8.

6 kwietnia 1990 r., po zmianach ustrojowych, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej powołał Policję. Formacja  ta powróciła do przedwojennych korzeni. 21 lipca 1995 r.  ustanowiono dzień 24 lipca – Świętem Policji. Obecnie Komenda Powiatowa Policji w Oświęcimiu znajduje się przy ulicy Wyspiańskiego 2.

Fragment opracowania Pani Agaty Michałek Muzeum Zamek w Oświęcimiu.